Historia Yerba Mate rozpoczyna się u Indian Guarani, mieszkających przy dopływie rzeki Paragwaj. Yerba mate na początku była żuta później zaczęto ją pić w formie naparu. Trudne warunki w jakich żyli Guarani spowodowały, że praktyka żucia nadal się utrzymała ponieważ Yerba Mate była niezbędnym elementem ich życia i zabierali ją na różne wyprawy, dzięki niej radzili sobie ze zmęczeniem oraz uczuciem głodu.
Akcesoria do picia Yerba mate ciągle się udoskonalały, początkowo Indianie cedzili napar przez zęby, jednak ta forma była mało skuteczna i próbowano wprowadzić rurkę z łodyg trzcin. Po pewnym czasie korzystania z słomki, udoskonalono jej konstrukcje i korzystano z podziurkowanej rurki bambusowej z jednym otworem dzięki temu rozdrobnione liście ostrokrzewu paragwajskiego nie przedostawały się do jamy ustnej.
Dla Guaranów picie Yerba Mate nazywanej przez nich „caa” wiązało się z obrządkiem. Najważniejszą osobą był matero który celebrował zaparzenie później podwajając naczynie z naparem (mate) kolejnym osobom według ich stopnia. W podobny sposób Indianie Ameryki Północnej podwali sobie fajkę pokoju.
Pod koniec XVI w. do terenów zamieszanych przez plemię Guarani dotarli misjonarze jezuiccy, zainteresowani ulubioną używką tutejszej ludności postanowili zbadać jakie korzyści daje picie naparu z liści ostokrzewu paragwajskiego. Kroniki z czasów kolonizacji wspominają również o hiszpańskich marynarzach który również zauważyli wyjątkowe właściwości Yerba Mate np. zapobieganie szkorbutowi (choroba która nie pozwala marynarzom jedzenia świeżych owoców i warzyw podczas długich podróży) oraz wyjątkowa odporność na zmęczenie. Początkowo Hiszpanie sprzeciwiali się nieznanemu naparowi i nawet w 1596 r. gubernator Asunción Arias de Saavedra wydał zakaz spożywania Yerba Mate. Stopniowo jednak przekonali się do pozytywnych właściwości tego napoju.
Do roku 1670 ostokrzew paragwajski występował tylko w dzikich zbiorowiskach. Jednak kiedy powstało państwo jezuickie na terenie dzisiejszej Argentyny, Paragwaju i Brazylii, opanowano sztukę sadzenia ostokrzewu – zaczęto uprawiać plantacje. Jezuici zauważyli że Yerba Mate przynosi dochody, dlatego powstawały kolejne plantację na której pracowała ludność indiańska.
Indianie pracowali na ziemi jezuickich za różnego rodzaju podarunki i inne świadczenia, później byli nakłaniani do osiedlania się w tych miejscach gdzie byli podporządkowani surowym regulaminom jezuickim. Produkowana przez nich Yerba używana była nie tylko na terenie dzisiejszej Argentyny, Paragwaju i Urugwaju, ale także eksportowana do wicekrólestwa Peru i kapitanii generalnej Chili, próbowano również wysyłać Yerba Mata do krajów Europejskich jednak ten zwyczaj nigdy się nie przyjął.
Zakonnicy do XVII w. stworzyli 30 wiosek które były zamieszkiwane przez Indian Guarani, oprócz uprawy Yerba Mate zajmowali się również uprawą kukurydzy i manioku, wytopem żelaza oraz wydobywaniem kamieni szlachetnych. Indianie byli dobrymi rzemieślnikami ich atutem było rzeźbiarstwo. Słynęli z precyzji świadczy o tym to że produkowali tak skomplikowane przedmioty jak zegary czy instrumenty muzyczne. Zakon Jezuitów przejmował całą kontrolę nad Guarani co powodowało że tracili oni swoją świadomość kulturową. Indianie żyli pod takim rygorem do roku 1768 w którym to nastąpiła kasacja zakonu. Jezuici opuścili tereny reducciones, plantacje poupadały a państwo Indian liczący od 100 do 300 tyś. mieszkańców zaczęło się rozpadać. W wyniku późniejszych wojen, obszar występowania Yerba Mate znalazł się na terenach nowo powstałych państw. Dlatego też napar wrócił do użytku codziennego dopiero w XIX w. Największa produkcja pochodziła z Paragwaju później dołączyła Brazylia i Argentyna. Argentyńczycy próbowali opracować metody sadzenia ostokrzewu paragwajskiego gdyż Jezuici zabrali te tajemnice ze sobą.
Francuski lekarz i naturalista Aimé Goujaud próbował zbadać Yerbe Mate i w 1820 i 1821 roku odwiedził Paragwaj, ubiegając się o pozwolenie na zbadanie niektórych roślin. Jednak zaniepokojono się, że badania mogą zaszkodzić monopolowi na uprawę Yerba mate dlatego został uwięziony. Wypuszczono go w 1829 r. po interwencji rządu francuskiego.
Problem z uprawą nie rozwiązał się szybko, plantatorzy przez wiele lat nie mogli opanować metody sadzenia nasion. Dopiero w 1869 r. Federico Neumann przebywający w kolonii „Nueva Germania” w Paragwaju. Po wielu próbach udało mu się uzyskać metodę sadzenia Ostokrzewu paragwajskiego z nasion. Tajemnica tkwiła w twardej skorupce, którą należy moczyć w gorącej wodzie aby kiełek mógł się wydostać. Jezuici sto lat temu stosowali inna metodę – nasionami Yerba Mate karmili drób, a w przewodzie pokarmowym ptaków twarda skorupka ulegała zmiękczeniu, a nasiona zostawały nienaruszone. Później na plantacjach Ostokrzewu wysypywano ptasi kał.
Na prowincji Misiones, w miejscu gdzie Jezuici prowadzili uprawy Yerba Mate w 1903 r. założono nową plantację. Zajmowali się nią rolnicy i Gaucho – kowboje południowoamerykańscy zajmujący się hodowlą bydła. Do Podstawowego zestawu każdego Gaucho należały: stalowa bombilla, drewniane lub metalowe mate, czajnik do gotowania wody oraz oczywiście Yerba Mate. To właśnie oni przenieśli zwyczaj picia mate do miast a nawet do rangi ogólnokrajowej.
W połowie XX w. uprawy Yerba Mate zaczęły się gwałtownie rozwijać. W samej prowincji Misiones w której mieszkało 40 tyś. kolonistów 25% uprawiało ostokrzew paragwajski. W tej grupie byli również Polacy – najsłynniejszy z nich to Julian Sychowski założyciel gospodarstwa La Cachuera zajmującego się produkcją znanej dziś marki Amanda. Jego syn Jan dbał o rozwój przemysłu i za jego włożony wkład został odznaczony pośmiertnie w 1985 r. orderem Yerba Mate nadanym przez Ministerstwo Rolnictwa. Dziś jego firma jest jednym z czterech największych produkujących Yerba w Argentynie.
Przez wiele lat powierzchnia upraw ostokrzewu paragwajskiego zmieniała się w 1935 r. było to 66 tyś. hektarów co spowodowało że rząd ograniczył ilość możliwych upraw. W 1953 r. ilość ta zmniejszyła się do 18 tyś, 4 lata później w 1957 r. liczba ta wzrosła do 65 tyś. hektarów. Obecnie szacuję się że powierzchnia osiągnęła rozmiar 140 tysięcy hektarów i co roku produkowane jest około 300 000 ton Yerba Mate.
Historia Yerba Mate jest bogata i możliwe że to właśnie ona wpłynęła na potężny przemysł jakim jest uprawa, handel i dystrybucja Yerba Mate. Ma ogromne znaczenie dla gospodarki takich państw jak Paragwaj czy Argentyna, ale nie tylko obecnie Yerba Mate znalazła swoich zwolenników na całym świecie i ma silną pozycję, jest to napój cieszący się olbrzymią popularnością i zaufaniem a przede wszystkim z wielowieczną tradycją.
